„Tyjesz, bo hormony ci oszalały i nic na to nie poradzisz.” To zdanie sprzedaje tabletki, ale nie mówi prawdy.
Perimenopauza a tycie: prawda jest nudna, ale dużo bardziej użyteczna. Waga na łazience rośnie głównie z wiekiem, a perimenopauza zmienia to, z czego ten kilogram jest zbudowany i gdzie ląduje.
Perimenopauza a tycie w trzech zdaniach:
- Przyrost wagi w średnim wieku to głównie starzenie się i styl życia, a nie jeden „hormonalny” winowajca.
- Perimenopauza zmienia skład ciała: ubywa mięśni, przybywa tłuszczu, zwłaszcza na brzuchu.
- Da się to zatrzymać: trening siłowy, białko, sen i jedzenie mniej przetworzone.
Spis treści
Co naprawdę dzieje się w Twoim ciele
Pewnie teraz zastanawiasz się, co się dzieje w ciele. Zacznijmy od tego, o czym reklamy milczą od lat: nikt nie sprzeda Ci leku na upływ czasu. A to właśnie on jest główną przyczyną przyrostu wagi w średnim wieku. The Menopause Society pisze o tym wprost: to po prostu proces starzenia się i związane z nim zmiany w organizmie. Do tego dochodzi styl życia. Na te trzy przyczyny, czyli starzenie się, zmiany hormonalne i styl życia, nie ma jednej magicznej tabletki. Jest za to odpowiedź: zmiana stylu życia i nawyków żywieniowych. Wiem, że to dużo, ale to ta część, na którą masz wpływ.
Wnioski są zaskakujące. Amerykańskie badanie SWAN przez wiele lat obserwowało kobiety w średnim wieku. Co jakiś czas je ważono i sprawdzano, z czego składa się ich ciało: ile mają tłuszczu, a ile mięśni. Oto, co z tego wyszło:
- Przed perimenopauzą kobietom przybywało i tłuszczu, i mięśni.
- Gdy wkraczały w okres perimenopauzy, to tłuszczu przybywało dwa razy szybciej, a mięśnie zanikały. Trwało to do około dwóch lat po ostatniej miesiączce.
- Waga rosła równo, bez skoku, więc same kilogramy niczego nie zdradzały. Pod spodem zmieniała się proporcja: mniej mięśni, więcej tłuszczu.

A skąd ten brzuch? Z przeglądu badań z 2012 roku wynika, że gwałtownego przyrostu wagi nie wolno zwalać wyłącznie na menopauzę, ale zmiana hormonów idzie w parze z większą zawartością w ciele tkanki tłuszczowej, szczególnie na brzuchu. Gdy estrogenów jest mniej, tłuszcz odkłada się wokół narządów wewnętrznych. To tłuszcz trzewny, ten sam, który kojarzy się z insulinoopornością. Czy „brzuch kortyzolowy” w ogóle istnieje, sprawdzisz w artykule Brzuch kortyzolowy – jak wygląda, skąd się bierze i jak się go pozbyć. Dlatego spodnie mogą mieć ten sam rozmiar, a brzuch wygląda inaczej.
Mięśnie znikają po cichu
Mit: „Jem tyle co kiedyś, więc to niemożliwe, żebym tyła.” Możliwe. Mięśnie spalają energię nawet wtedy, gdy leżysz i nic nie robisz. Kiedy jest ich mniej, ciało potrzebuje mniej energii na ten sam sposób funkcjonowania. Ty jesz tak samo, a ciało zużywa mniej. Nadwyżka odkłada się jako tłuszcz. The Menopause Society podaje mniejszą masę mięśniową jako jeden z powodów przyrostu wagi nawet bez zmiany jedzenia. To nie lenistwo i nie brak silnej woli, to arytmetyka.
Sen
The Menopause Society zalicza do głównych przyczyn przyrostu wagi także kłopoty ze snem, a w perimenopauzie psują go m.in. uderzenia gorąca. Z relacji z wykładu endokrynolożki Hadine Joffe wynika, że przerywany sen odbija się na nastroju i metabolizmie, nawet jeśli w sumie śpisz tyle, ile trzeba.
Kortyzol: czy tabletka coś zmieni?
Perimenopauza a tycie – to stwierdzenie często bywa tłumaczone kortyzolem. Media społecznościowe zwalają na kortyzol wszystko. W źródłach popularnonaukowych stres to tylko jeden z kilku czynników, obok utraty mięśni, snu i zmiany rozkładu tłuszczu. Ale skoro i tak ktoś wciska Ci „tabletkę na kortyzol”, sprawdźmy, co ma w ogóle jakiekolwiek dane.
Najlepiej przebadana jest ashwagandha. Przeglądy badań z randomizacją z lat 2024–2025 pokazują, że obniża kortyzol względem placebo, ale jeden z nich nie znalazł wpływu na odczuwany stres. Badania są krótkie, a najlepsze efekty widziano u osób przewlekle zestresowanych. Do tego dochodzą przeciwwskazania i interakcje (m.in. z lekami na tarczycę, cukrzycę, nadciśnienie i nasennymi), a w rzadkich przypadkach opisano uszkodzenie wątroby. Więcej o kortyzolu i tym, co na niego naprawdę działa, znajdziesz w artykule Wysoki kortyzol – objawy, przyczyny i kiedy warto go zbadać.
A zioła? Kozłek lekarski, lawenda, melisa i szyszki chmielu mają słabsze dowody niż ashwagandha, a wyniki badań są niespójne. Co z nich ma jakiekolwiek dane, a co to głównie marketing, rozpisałam w artykule Stres, napięcie i sen: co naprawdę może pomóc?. Z lekami uspokajającymi i nasennymi nie łącz ziół na własną rękę. Zapytaj farmaceutę albo lekarza.
Czy tabletka na kortyzol pomoże schudnąć? W źródłach, które przejrzałam, nie znalazłam dowodów, że obniżenie kortyzolu suplementem przekłada się na spadek wagi.
Kiedy ciało się uspokaja?
Tak. W badaniu SWAN zmiany w tłuszczu i mięśniach wyhamowały około dwóch lat po ostatniej miesiączce, a waga przestała rosnąć. Najgorszy okres trwa więc kilka lat, a potem proporcje w ciele się stabilizują.
Pełny obraz objawów perimenopauzy znajdziesz w artykule Perimenopauza i menopauza: objawy, zioła i to, czego nie warto wrzucać do jednego worka.
Czy w perimenopauzie da się schudnąć?
Perimenopauza a tycie to nie wyrok. Da się schudnąć. Ale nie bez wyrzeczeń. Da się też utrzymać wagę, a to często ważniejszy cel niż spadek na wadze. Na kongresie The Menopause Society w 2023 roku podsumowano to tak: odchudzanie w średnim wieku jest trudne, ale możliwe (to komunikat prasowy, nie pełne badanie).
Przykład z badań: w pracy z 2018 roku 144 kobiety po menopauzie z nadmiarem tłuszczu na brzuchu przez 16 tygodni jadły dietę z ograniczoną liczbą kalorii. Jedna grupa jadła w stylu śródziemnomorskim, druga w stylu środkowoeuropejskim. W trakcie badania w obu grupach spadła masa ciała (o 8,8%), obwód talii (o 7%) i tłuszcz trzewny (o 24,6%), bez różnicy między grupami. Autorzy podkreślają, że o sukcesie decyduje trzymanie się planu. Uwaga: to kobiety po menopauzie, nie w perimenopauzie, więc to wskazówka, nie gwarancja.
Co znaczą „wyrzeczenia”? Nie głodowanie, tylko umiarkowane ograniczenie kalorii i trzymanie się planu przez miesiące. Nuda, a działa.
Waga stoi mimo starań? Osiem powodów opisałam w artykule Dlaczego waga stoi mimo diety?.
Co jeść?
Nie ma diety cud. Zasada jest jedna: normalne jedzenie, mniej przetworzone, więcej warzyw i białka. Konkretnie:
- Warzywa i owoce. Do każdego posiłku. To baza wzorca śródziemnomorskiego, który w badaniu dał wyniki.
- Pełne ziarna i strączki: kasze, płatki owsiane, brązowy ryż, soczewica, ciecierzyca zamiast białego pieczywa i słodkich płatków (praktyczna rada).
- Ryby i oliwa z oliwek jako główne źródła tłuszczu (część wzorca śródziemnomorskiego).
- Białko w każdym posiłku: jajka, ryby, chude mięso, strączki, nabiał. Razem z treningiem siłowym może pomóc chronić mięśnie, choć przegląd z 2024 roku mówi, że rola białka u kobiet po menopauzie nie jest do końca jasna.
- Nie musisz jeść jak Włoszka. Dieta środkowoeuropejska dała w badaniu podobne efekty, więc ważniejsze od egzotyki jest to, żebyś wytrwała.
Chcesz gotowe porcje, przepisy i dwutygodniowy jadłospis? Znajdziesz je w e-booku o perimenopauzie. Zapisz się na newsletter, a kupisz go taniej.
Czego unikać
- Żywności wysoko przetworzonej: gotowych dań, wędlin w paczce, parówek, chipsów, słodkich płatków, batonów, ciastek. W eksperymencie z randomizacją (20 dorosłych, miesiąc w ośrodku badawczym) dieta wysoko przetworzona dała około 500 kalorii więcej dziennie i przyrost około 1 kg w dwa tygodnie, choć obie diety miały podobne ilości kalorii, cukru, tłuszczu, błonnika i makroskładników. Każdą jadły po 14 dni, a badanie dotyczyło młodych, zdrowych dorosłych, nie kobiet w perimenopauzie.
- Słodzonych napojów: coli, napojów owocowych, energetyków, soków z kartonu. To kalorie, których prawie nie czujesz (praktyczna rada).
- Głodówek i „detoksów”.
- Herbatek na brzuch.
- Dużych ilości alkoholu: zaburza sen, w tym fazę REM, a wiele badań wiąże go z nasileniem uderzeń gorąca, choć dane są mieszane.
- Oceniania postępów tylko po wadze.
Mit: „węglowodany to wróg.” W źródłach, które przejrzałam, nie ma dowodu, że drastyczne ścięcie węglowodanów daje kobietom w tym wieku lepsze efekty niż inne diety. Rozsądniej ograniczyć cukier dodany i produkty wysoko przetworzone, niż walczyć z kaszą i owsianką. To praktyczna rada, nie wniosek z dużego badania.
Co jeszcze pomaga
- Ruch. Regularny, a w nim trening siłowy, bo to on odpowiada na utratę mięśni. Jeśli od dawna nie ćwiczysz regularnie, najpierw porozmawiaj z lekarzem.
- Sen. Walcz o jego jakość, nie tylko o liczbę godzin.
- Papierosy. Rzuć.
Gotujesz raz dla całej rodziny
Nie jesteś na diecie. Gotujesz raz, jeden obiad dla całej rodziny, a nie cztery różne dla czterech osób. Ten sam garnek, te same składniki, inne proporcje na Twoim talerzu. Taki sposób jedzenia da się utrzymać latami, a to ważniejsze niż idealny jadłospis na dwa tygodnie. Jak to wygląda w praktyce, z listą zakupów i planem na dwa tygodnie, pokazuję w e-booku o perimenopauzie.
Zapisz się do newslettera i kup e-booka o perimenopauzie z rabatem 30% na start. Zapisz się tutaj
Kiedy zrobić badania?
Przybywa Ci kilogramów szybko, choć jesz tak jak zawsze? Jesteś stale zmęczona? Marzniesz? Zauważasz inne zmiany, które Cię niepokoją? Wtedy nie zgaduj i nie kupuj niczego na ślepo. Idź do lekarza i zapytaj o badania, w tym TSH, bo choroby tarczycy też mogą dawać przyrost wagi.
Jakie badania warto robić w perimenopauzie, znajdziesz w naszych darmowych materiałach.
Perimenopauza a tycie: najczęstsze pytania
Czy perimenopauza powoduje tycie?
Nie jest jedyną przyczyną. Głównym powodem przyrostu wagi w średnim wieku jest starzenie się organizmu, do tego dochodzą zmiany składu ciała i styl życia.
Dlaczego w perimenopauzie przybywa tłuszczu na brzuchu?
Zmiana poziomu hormonów idzie w parze z większą ilością tłuszczu, zwłaszcza wokół narządów wewnętrznych. Mechanizmy nie są jeszcze do końca rozstrzygnięte.
Dlaczego tak szybko przybieram na wadze w perimenopauzie?
Zwykle to kilka rzeczy naraz: starzenie się, ubytek mięśni, gorszy sen i zmiany hormonalne, które przesuwają tłuszcz na brzuch. Jeśli waga rośnie bardzo szybko mimo niezmienionego jedzenia, omów to z lekarzem.
Czy w perimenopauzie da się schudnąć?
Da się, ale wymaga to umiarkowanego ograniczenia kalorii i trzymania się planu przez miesiące. Często ważniejsze od spadku wagi jest utrzymanie obecnej.
Jaka dieta jest najlepsza w perimenopauzie?
W badaniu na kobietach po menopauzie dieta śródziemnomorska i środkowoeuropejska dawały podobne efekty. Decyduje wytrwałość, a nie egzotyka.
Czy ashwagandha pomaga schudnąć?
Badania pokazują, że może obniżać kortyzol, ale na odchudzanie nie znalazłam dowodów.
Kiedy przy nagłym zwiększeniu wagi iść do lekarza?
Gdy waga rośnie szybko mimo niezmienionego jedzenia, jesteś stale zmęczona albo marzniesz. Warto zapytać o badania, w tym TSH.
Co warto zapamiętać
- Perimenopauza a tycie: waga rośnie głównie z wiekiem, a perimenopauza zmienia skład ciała: mniej mięśni, więcej tłuszczu na brzuchu.
- Ubytek mięśni sprawia, że jedząc tak samo, możesz tyć.
- Na kortyzol najlepiej przebadana jest ashwagandha, ale ma przeciwwskazania. Że tabletka na kortyzol pomoże schudnąć, nie znalazłam dowodów.
- Najwięcej daje ruch z treningiem siłowym, sen i jedzenie mniej przetworzone.
- Szybki przyrost wagi plus zmęczenie to powód, żeby zrobić badania, w tym TSH.
Czytaj dalej
- Perimenopauza i menopauza: objawy, zioła i to, czego nie warto wrzucać do jednego worka
- Wysoki kortyzol – objawy, przyczyny i kiedy warto go zbadać
- Stres, napięcie i sen: co naprawdę może pomóc?
- Dominacja estrogenowa – jakie daje objawy i co naprawdę oznacza?
Treść edukacyjna, nie zastępuje porady lekarza.
Źródła
- The Menopause Society, MenoNote: Midlife Weight Gain
- Greendale i wsp., Changes in body composition and weight during the menopause transition, JCI Insight 2019 (badanie SWAN)
- Understanding weight gain at menopause, Climacteric 2012
- Menopausal transition and fat accrual, przegląd 2021
- Menopause, obesity and visceral fat, przegląd w PMC
- Bajerska i wsp., Weight loss and metabolic health effects from energy-restricted Mediterranean and Central-European diets in postmenopausal women, Scientific Reports 2018
- Black i Matkin-Hussey, The Impact of Protein in Post-Menopausal Women on Muscle Mass and Strength: A Narrative Review, Physiologia 2024
- Albalawi, Dual impact of Ashwagandha: significant cortisol reduction but no effects on perceived stress, Nutrition & Health 2025
- Effects of Ashwagandha on stress and anxiety: a systematic review and meta-analysis, Explore 2024
- Bachour i wsp., Effects of Ashwagandha Supplements on Cortisol, Stress, and Anxiety Levels in Adults, BJPsych Open 2025
- Hall i wsp., Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain, Cell Metabolism 2019
- Australasian Menopause Society, Weight management and healthy ageing
- Better Health Channel (Victoria), Menopause and weight gain
- Healio, Menopause-related sleep disturbances influence mood, metabolism
- The Menopause Society, komunikat prasowy 2023 o odchudzaniu w średnim wieku
Kate Balans
Wirtualna postać i edukacyjna twarz Kate Balans. Porządkuje informacje o zdrowiu, odżywianiu i świadomych wyborach.

Dodaj komentarz