Hashimoto: zioła i suplementy, których nie warto brać w ciemno

Hashimoto, zioła i suplementy to temat, w którym łatwo o chaos, dlatego porządkujemy tu to, co wiadomo. Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Układ odpornościowy atakuje tkankę gruczołu, co z czasem może prowadzić do jego uszkodzenia i niedoczynności. W badaniach często stwierdza się przeciwciała anty-TPO i anty-TG, ale o pracy tarczycy nie decyduje sam poziom przeciwciał. Do oceny jej funkcji wykorzystuje się przede wszystkim TSH i FT4, a wyniki czyta się razem z objawami i sytuacją kliniczną [1,2].

Dlatego spadek anty-TPO po diecie lub suplemencie nie oznacza automatycznie, że niedoczynność ustąpiła ani że można zmniejszyć dawkę lewotyroksyny. Przeciwciała są markerem procesu autoimmunologicznego. Dawkę leku dobiera się przede wszystkim do funkcji tarczycy i kontroli TSH, a w określonych sytuacjach także FT4 [1,2].

Szerzej o objawach i diagnostyce chorób tarczycy piszę w artykule Chora tarczyca: objawy Hashimoto, niedoczynności, nadczynności, guzków i roli jodu. Tutaj skupiam się na tym, co dokłada się „na tarczycę” z półki z suplementami. Jeśli chcesz uporządkować wyniki badań i pytania do lekarza, pomocny będzie Pakiet tarczycowy: e-book, mini e-book i checklista badań.

Lewotyroksyna: zioła jej nie zastąpią

Jeżeli Hashimoto doprowadziło do niedoczynności wymagającej leczenia, standardem jest lewotyroksyna. Suplement ani zioło nie zastąpi hormonu, którego tarczyca nie produkuje w wystarczającej ilości [1]. Znaczenie ma też sposób przyjmowania leku. Żelazo i wapń mogą zmniejszać jego wchłanianie, wpływ mogą mieć także posiłki i kawa. Przy suplementacji warto więc sprawdzić nie tylko co się bierze, ale również o której godzinie [3,4]. Nie chodzi o rezygnację z żelaza czy wapnia, tylko o ich rozdzielenie w czasie zgodnie z zaleceniem lekarza lub farmaceuty. O innych połączeniach, o których łatwo zapomnieć, pisałam w tekście Jakich suplementów nie łączyć.

W leczeniu niedoczynności tarczycy liczy się nie tylko dawka leku, lecz także jego prawidłowe wchłanianie.

Ashwagandha: przy Hashimoto nie brałabym jej „w ciemno”

Ashwagandha jest popularna przy stresie i problemach ze snem, ale może wpływać na hormony tarczycy. W małym badaniu u osób z subkliniczną niedoczynnością zmieniały się wartości TSH i hormonów tarczycy [5]. Opisywano też pojedyncze przypadki tyreotoksykozy (nadmiaru hormonów tarczycy) związane z jej stosowaniem [6]. To nie znaczy, że każda osoba z Hashimoto ma bezwzględny zakaz ashwagandhy. Znaczy, że szczególna ostrożność ma sens przy niestabilnym TSH, zmianie dawki lewotyroksyny oraz objawach takich jak kołatanie serca, drżenie rąk, nadmierne pobudzenie czy nietolerancja ciepła. Wtedy o preparacie trzeba powiedzieć lekarzowi prowadzącemu.

Jod i płyn Lugola: więcej nie znaczy lepiej

Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy, ale Hashimoto nie oznacza automatycznie niedoboru jodu. Nadmiar może zaburzać pracę tarczycy u osób podatnych, a American Thyroid Association ostrzega przed suplementami z bardzo wysokimi dawkami jodu [7,8]. Uwagi wymagają zwłaszcza preparaty z wodorostami (kelp, kombu), w których ilość jodu bywa wysoka i zmienna.

Płyn Lugola to roztwór jodu i jodku potasu, który może dostarczać ilości wielokrotnie przekraczające dzienne zapotrzebowanie. W medycynie duże dawki jodu mają wąskie, krótkotrwałe zastosowania, na przykład w ciężkiej nadczynności tarczycy albo przed operacją w chorobie Gravesa-Basedowa, ale nie jest to rutynowe leczenie Hashimoto [8]. Przyjmowanie go na własną rękę „na tarczycę” może przynieść skutek odwrotny od zamierzonego.

Substancja roślinna lub pierwiastek potrzebny organizmowi nie musi być bezpieczny w każdej dawce i sytuacji klinicznej.

Selen: ciekawe wyniki, ale nie uniwersalne zalecenie

Selen bierze udział w pracy tarczycy. W części badań suplementacja wiązała się ze spadkiem anty-TPO, ale przeglądy badań są niejednoznaczne i nie pozwalają traktować selenu jako leczenia Hashimoto dla każdego [9,10]. Spadek przeciwciał nie jest też tym samym co poprawa samopoczucia czy funkcji tarczycy. Ważna jest dawka. Selen łatwo zdublować, gdy jednocześnie bierze się multiwitaminę, preparat na włosy i suplement „na tarczycę”. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił górną bezpieczną granicę całkowitego dziennego spożycia selenu dla dorosłych na 255 µg [11]. Przewlekły nadmiar może prowadzić do działań niepożądanych, takich jak kruchość włosów i paznokci, czyli dokładnie tego, na co część osób suplementuje selen.

EFSA ustaliła górny tolerowany poziom całkowitego dziennego spożycia selenu dla dorosłych na 255 µg. To granica bezpieczeństwa, a nie zalecana dawka suplementacyjna.

Czarnuszka: obiecująca, ale dowodów jest mało

Czarnuszka siewna (Nigella sativa) była badana u osób z Hashimoto. W niewielkim randomizowanym badaniu obserwowano zmiany TSH, masy ciała i anty-TPO [12]. To ciekawy wynik, ale pojedyncze małe badanie nie wystarcza, by uznać czarnuszkę za leczenie Hashimoto. Przeglądy dotyczące ziół i suplementów wskazują na możliwe korzyści niektórych preparatów, ale podkreślają też różnice między badaniami i ograniczoną jakość części dowodów [9,13].

Lukrecja: łatwo ją przeoczyć w mieszankach „na stres” i „na nadnercza”

Lukrecja trafia do mieszanek ziołowych, które z tarczycą nie mają nic wspólnego. Zawarta w niej glicyryzyna może powodować zatrzymywanie sodu, utratę potasu i wzrost ciśnienia tętniczego [14,15]. Szczególnej ostrożności wymagają więc osoby z nadciśnieniem, chorobami serca i zaburzeniami poziomu potasu oraz te, które przyjmują leki mogące wchodzić w interakcje z lukrecją. Warto czytać skład herbatek i kapsułek, bo lukrecja bywa tam dopisana drobnym drukiem.

Dieta bezglutenowa: nie każde Hashimoto oznacza problem z glutenem

U części osób z Hashimoto współistnieje celiakia [20]. Dlatego przy objawach jelitowych, niedoborach żelaza, trudnym do wyrównania TSH albo wysokim zapotrzebowaniu na lewotyroksynę warto porozmawiać z lekarzem o diagnostyce celiakii. Jeżeli celiakia zostanie potwierdzona, dieta bezglutenowa jest jej leczeniem i może pośrednio poprawić wchłanianie lewotyroksyny. To jednak coś zupełnie innego niż zalecenie odstawienia glutenu każdej osobie z Hashimoto. Ważna uwaga: przed testami na celiakię nie należy odstawiać glutenu na własną rękę, bo można zafałszować wynik.

W Hashimoto bez celiakii dowody są znacznie słabsze. Metaanaliza badań randomizowanych obejmująca niewielką liczbę uczestników nie wykazała istotnej poprawy TSH ani hormonów tarczycy po diecie bezglutenowej, a autorzy ocenili pewność dowodów jako bardzo niską [16,17]. Czyli dieta bezglutenowa może mieć bardzo konkretny sens u części osób, ale samo dodatnie anty-TPO nie jest testem na nietolerancję glutenu.

Nabiał i „oporne Hashimoto”: czasem problem jest w żołądku lub jelitach

Nie ma dobrej podstawy, by rutynowo usuwać nabiał wszystkim osobom z Hashimoto. Ciekawszy jest inny trop. Gdy TSH pozostaje wysokie mimo coraz większej dawki lewotyroksyny, przyczyną nie musi być „groźniejsze” Hashimoto. Wchłanianie leku mogą pogarszać celiakia, nietolerancja laktozy, zanikowe zapalenie żołądka, zakażenie Helicobacter pylori i niektóre choroby jelit [18,19]. Wtedy problemem nie jest „nabiał podkręcający Hashimoto”, tylko konkretne zaburzenie przewodu pokarmowego, które utrudnia leczenie. Dokładanie kolejnych suplementów „na tarczycę” omija wtedy rzeczywistą przyczynę. Najpierw warto sprawdzić, czy lek jest przyjmowany prawidłowo (na czczo, z wodą, z zachowaniem odstępu od posiłku, kawy, żelaza i wapnia), a jeśli tak, porozmawiać z lekarzem o diagnostyce wchłaniania.

Hashimoto samo w sobie nie oznacza konieczności stosowania diety bezglutenowej ani bezmlecznej.

Hashimoto — sprawdź, zanim kupisz kolejny suplement

Materiał edukacyjny. Nie zastępuje indywidualnej diagnostyki ani leczenia. Nie odstawiaj ani nie zmieniaj dawki leków bez konsultacji z lekarzem.

Autorka: Kate Balans

Bibliografia

[1] Jonklaas J. i wsp. Guidelines for the Treatment of Hypothyroidism. Thyroid. 2014;24(12):1670–1751. PMID: 25266247.

[2] Caturegli P., De Remigis A., Rose N.R. Hashimoto thyroiditis: clinical and diagnostic criteria. Autoimmun Rev. 2014;13(4–5):391–397.

[3] Wiesner A., Gajewska D., Paśko P. Levothyroxine Interactions with Food and Dietary Supplements – A Systematic Review. Pharmaceuticals. 2021;14(3):206.

[4] Liu H. i wsp. Medications and Food Interfering with the Bioavailability of Levothyroxine: A Systematic Review. Ther Clin Risk Manag. 2023.

[5] Sharma A.K. i wsp. Efficacy and Safety of Ashwagandha Root Extract in Subclinical Hypothyroid Patients: A Double-Blind, Randomized Placebo-Controlled Trial. J Altern Complement Med. 2018;24(3):243–248.

[6] Kamal H.I. i wsp. Ashwagandha as a Unique Cause of Thyrotoxicosis Presenting With Supraventricular Tachycardia. Cureus. 2022;14(3):e23494.

[7] Leung A.M., Braverman L.E. Consequences of excess iodine. Nat Rev Endocrinol. 2014;10(3):136–142.

[8] American Thyroid Association. ATA Statement on the Potential Risks of Excess Iodine Ingestion and Exposure (aktualizacja 2024).

[9] Peng B. i wsp. Effects of different supplements on Hashimoto’s thyroiditis: a systematic review and network meta-analysis. Front Endocrinol. 2024.

[10] van Zuuren E.J. i wsp. Selenium supplementation for Hashimoto’s thyroiditis. Cochrane Database Syst Rev. 2013.

[11] EFSA Panel on Nutrition, Novel Foods and Food Allergens. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for selenium. EFSA Journal. 2023.

[12] Farhangi M.A. i wsp. The effects of Nigella sativa on thyroid function, serum VEGF-1, nesfatin-1 and anthropometric features in patients with Hashimoto’s thyroiditis: a randomized controlled trial. BMC Complement Altern Med. 2016;16:471.

[13] Ghaffari-Saravi F., Jokar A. Herbal remedies for hypothyroidism: A systematic review and meta-analysis. Caspian J Intern Med. 2025.

[14] Penninkilampi R., Eslick E.M., Eslick G.D. The association between consistent licorice ingestion, hypertension and hypokalaemia: a systematic review and meta-analysis. J Hum Hypertens. 2017;31:699–707.

[15] Deutch M.R. i wsp. Bioactive Candy: Effects of Licorice on the Cardiovascular System. Foods. 2019;8(10):495.

[16] Araújo E.M.Q., Coutinho-Lima C.R.O., de Sousa A.S. i wsp., Trevisani V.F.M. Effects of Gluten-Free Diet in Non-Celiac Hashimoto’s Thyroiditis: A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. 2025;17(21):3437. doi:10.3390/nu17213437. PMID: 41228508.

[17] Piticchio T. i wsp. Effect of gluten-free diet on autoimmune thyroiditis progression in patients with no symptoms or histology of celiac disease: a meta-analysis. Front Endocrinol. 2023;14:1200372.

[18] Ferrari S.M., Patrizio A., Mazzi V. i wsp. Lactose intolerance and levothyroxine malabsorption: a review of the literature and report of a series of patients treated with liquid L-T4 without lactose. Front Endocrinol (Lausanne). 2024;15:1386510. doi:10.3389/fendo.2024.1386510.

[19] Skelin M. i wsp. Factors Affecting Gastrointestinal Absorption of Levothyroxine: A Review. Clin Ther. 2017.

[20] Malandrini S., Trimboli P., Guzzaloni G., Virili C., Lucchini B. What about TSH and Anti-Thyroid Antibodies in Patients with Autoimmune Thyroiditis and Celiac Disease Using a Gluten-Free Diet? A Systematic Review. Nutrients. 2022. PMID: 35458242.